Lokalni mediji za vrijeme korona krize: Pokazali profesionalizam, za sada nema otpuštanja zaposlenih

autori: Mustafa Canka (Ul Info) i Tufik Softić (Radio Berane)

Podgorica, 5. juna 2020 - Situacija kod pet lokalnih javnih emitera na sjeveru države skoro je nepromijenjena u odnosu na period prije epidemije koronavirusa. Isto je i na jugu, sa izuzetkom Ulcinja. Zbog stabilnosti finansiranja iz opštinskih budžeta, njihova situacija je ostala praktično ista kao i prije pandemije. Situacija sa epidemijom je samo dodatno ukazala na značaj kredibilnih medija, ali je istovremeno potvrdila da će se, zbog neperspektivnosti tog zanimanja, broj profesionalnih novinara i ubuduće smanjivati.

Lokalni mediji i novinari, kako na crnogorskom primorju, odnosno jugu, tako i na sjeveru države, u proteklih 2,5 mjeseca pandemije korona virusa obavili  su svoju osnovnu misiju – pravovremenog i objektivnog informisanja javnosti o svim važnijim zbivanjima u njihovim opštinama.
Profesionalnim i odgovornim radom u novonastalim okolnostima oni su uticali na sprječavanje epidemije lažnih vijesti, panike ili diskriminacije po raznim osnovama.

Potreba za informacijama o pandemiji doprinjela je da se dostignu rekordi u praćenju lokalnih televizija, radio stanica, te posebno onlajn medija, odnosno portala lokalnih javnih emitera na čitavoj teritoriji Crne Gore. Da su građani dodatno bili povezani sa „svojim“ lokalnim medijima govori i činjenica da su na društvenim mrežama rado dijelili priče koje su upravo oni objavili.

Najveći broj novinara koji živi u opštinama na primorju je stalno zapošljen u lokalnim javnim emiterima, čiji su osnivači lokalne samouprave, ili su dopisnici medija na nacionalnom nivou. Zbog stabilnosti finansiranja iz opštinskih budžeta, njihova situacija je ostala praktično ista kao i prije pandemije. Riječ je o lokalnim samoupravama, sa izuzetkom Ulcinja, u kojima su opštinski prihodi i životni standard stanovništva znatno veći nego u ostalom dijelu države. Od tih emitera u najtežoj situaciji se već godinama nalazi „Radio-televizija Ulcinj“ (RTV UL). Iako u nazivu ima i riječ televizija, ona nikada nije proradila. Tom mediju prijeti gašenje, a zapošljenima u radiju, kojih ima deset, duguje se preko 15 zarada.

Svi lokalni javni servisi su od Vlade Crne Gore u ovom periodu dobili po 2,5 hiljade eura urgentne, jednokratne pomoći, što je bio i jedan od zahtjeva Mreže nezavisnih informativnih lokalnih onlajn medija Crne Gore, koju čine i pet medija sa juga Crne Gore. Oni su u pismu predsjedniku Vlade Dušku Markoviću naveli da je njihova egzistencija ugrožena i da su „na respiratorima“.„Zbog blokade privrednih aktivnosti, sada smo u situaciji da nemamo apsolutno nikakve izvore finansiranja, jer su svi privredni subjekti zbog prekida aktivnosti obustavili i marketinške kampanje“, navedeno je u pismu crnogorskom premijeru.
Predloženo je da Ministarstvo kulture objavi konkurs za kreiranje i proizvodnju programskih sadržaja u nezavisnim informativnim lokalnim onlajn medijima u skladu sa situacijom i ekonomskim posljedicama izazvanim pandemijom Covid -19, te da Investiciono razvojni fond (IRF) otvori posebnu kreditnu liniju za nezavisne, informativne, lokalne onlajn medije, sa iznosom kredita do 10.000 eura i grejs periodom od dvije godine. I pored deklarativno iskazane spremnosti Vlade Crne Gore da se očuva pluralizam medijske scene, potpisnici pisma su upućeni da se sa tim zahtjevima obrate svojim lokalnim samoupravama.

No, svi su oni, i u otežanim okolnostima, nastavili rad. Čak je u ovom periodu pokrenut novi medij, Feral.bar, odnosno portal koji uređuje dugogodišnji dopisnik Nezavisnog dnevnika “Vijesti“ iz Bara Radomir Petrić.
Kako će se u tri primorske opštine (Tivat, Budva, Kotor) tokom ove godine održati lokalni izbori, kao i parlamentarni, novaca za lokalne medije će svakako biti, a zavisno od rezultata turističke sezone i za RTV Ulcinj.

Prema informacijama koje se mogu dobiti direktno od menadžmenta, situacija kod pet lokalnih javnih emitera na sjeveru države skoro je nepromijenjena u odnosu na period prije epidemije koronavirusa.
„Živimo siromašno i oskudno kao što smo živjeli i prije, ali se nekako nosimo sa problemima i uspijevamo da redovno izmirujemo zarade. Nije dramatično, preživjećemo. U trenutku kada sam preuzeo dužnost direktora dugovalo se čak deset plata, sada dugujemo samo dvije“ – kaže direktor RTV Pljevlja Dejan Miličić. U tom mediju kriza nije uticala na broj zaposlenih, kojih je ukupno 31.
„Marketing nije jača strana čak ni ovdje gdje imate nešto malo industrije, kao što je Termolektrana i Rudnik uglja. Jednostavno, nema ko da se reklamira. Uskraćeni smo bili od prihoda za prenos sjednica lokalnog parlmenta, koje posebno naplaćujemo, a kojih nije bilo za vrijeme epidemije“ – dodaje Miličić.
RTV Pljevlja, ipak, kako kaže, uspjeva da sa mnogo manje novca proizvodi više sopstvenog programa, nego neki drugi emiteri. Taj lokalni medij uspio je da, zahvaljujući projektima podržanim od međunarodnih donatora, među kojima je i Ambasada SAD u Crnoj Gori, smanji gubitak na kraju prošle godine na svega devet hiljada eura. „Najznačajniji prihod je svakako onaj koji dobijamo od osnivača, odnosno Opštine Pljevlja, i koji je redovan“ – kaže direktor RTV Pljevlja.

Da je ekonomska situacija u direktnoj korelaciji sa brojem oglašivača i prihoda koji se od toga ubiraju, možda najslikovitije govori situacija sa LJE Radio Andrijevica za čiji broj redovnih korisnika reklama je mnogo prstiju na jednoj ruci. „Vjerovali ili ne, imamo samo tri redovne firme koje imaju reklamu na našem lokalnom radiju, tako da bih slobodno mogao reći kako je udio novca od marketinga u ukupnim prihodima – nula“ - ističe direktor ove lokalne radio stanice Milutin Marsenić. Andrijevica je u svakom pogledu nasiromašnija opština u Crnoj Gori, sa najvećom stopom nezaposlenosti. Pa ipak, stabilna situacija u pogledu izmirivanja zarada zaposlenima u Opštini Andrijevica, odražava se pozitivno i na redovno izmirivanje plata za devet zaposlenih u lokalnom jevnom emiteru. „Ne dugujemo ni jednu platu, a sa krajem aprila smo izmirili i sve poreske obaveze“ – kaže Marsenić. Takva situacija za ostale javne emitere na sjeveru države je trenutno skoro nedohvatljiva i samo pusta želja.

U susjednim Beranama, LJE „Radio Berane“ uspijeva već pet godina da prati dinamiku mjesečnih izmirivanja zarada, pa je čak i broj neizmirenih plata sa trinaest, sveden na šest, ali su zato porezi i doprinosi kočnica i kamen o vratu ovom emiteru. Uprkos brojnim ekonomskim teškoćama koji prate i ovu sjevernu opštinu, Radio Berane je uspio da se dalje razvija, i da se u svojoj sredini, pa i šire, svojom onlajn varijantom, odnosno portalom, fejsbukom i instagramom, nametne kao medij koji se uzima za primjer dobre prakse. „Uživamo daleko najveće povjerenje građana, a svi precizni pokazatelji govore da je naš portal najposjećeniji i sa najviše pregleda ne samo u gradu, već i šire“ – kažu u Radio Beranama.
Iako su se nakon završetka epidemije pojedini oglašivači vratili i na radiju na portalu, za prihode od marketinga i u ovom lokalnom emiteru kažu da su vrlo malog značaja, odnosno udjela, i da je za redovnost izmirivanja plata najbitnija donacija za proizvodnju programa koju dobijaju od svoje lokalne samouprave, odnosno svog osnivača.

Epidemija koronavirusa nije bitnije uticala ni na broj zaposlenih, kao i na prihode, ni u Bijelom Polju i Rožajama, gdje se može čuti skoro istovjetna priča kao i u ostalim lokalnim emiterima.
Moglo bi se, zapravo, reći kako su lokalni emiteri na sjeveru slika i prilika tog, po svim pokazateljima, siromašnijeg dijela države, u odnosu na centar i jug.
Na novinarima lokalnih medija, kako na jugu tako i na sjeveru, je da i u ovakvom okruženju, uz entuzijazam i odolijevanje pritiscima, jer one o kojima pišu srijeću gotovo svaki dan na ulici, nastoje očuvati svoj profesionalizam i nastave da poštuju etička načela.

Dakle, ništa dramatično se od sredine marta nije desilo na lokalnoj medijskoj sceni Crne Gore. Situacija sa epidemijom je samo dodatno ukazala na značaj kredibilnih medija, ali je istovremeno potvrdila da će se, zbog neperspektivnosti tog zanimanja, broj profesionalnih novinara i ubuduće smanjivati.

Ovaj članak je dio projekta koji Institut za medije spovodi uz podršku britanskog Ministarstva vanjskih poslova, posredstvom Britanske ambasade u Podgorici I Nacionalnog fonda za demokratiju iz SAD-a. Stavovi izrečeni u ovom tekstu isključiva su odgovornost Instituta za medije I autora I ni na koji način ne odražavaju stavove donatora projekta.